Tatrzański Park Narodowy zobacz także:  flora i fauna»   współczesnosc »   cofnij «

HISTORIA

Eksploatacja Tatr sięga XV wieku. Latem na tatrzańskich polanach i halach wypasano stada owiec, kóz i krów. W górach górnicy eksploatowali niewielkie złoża metali kolorowych. Pojawiali się myśliwi, zielarze oraz pierwsi badacze i sporadyczni turyści.

W miarę upływu czasu wpływ człowieka na przyrodę stawał się coraz większy, myśliwi i kłusownicy trzebili zwierzynę, stada owiec i kóz ogołacały Tatry z roślinności, rozwijające się od XVII do XIX wieku kopalnie i huty zużywały ogromne ilości drewna, pochodzącego z rabunkowej wycinki tatrzańskich lasów.

Pierwsze wzmianki o potrzebie ochrony przyrody tatrzańskiej pochodzą z XIX wieku, jako jeden z pierwszych apelował o podjęcie takich działań Stanisław Staszic.

W roku 1870 Walery EIjasz napisał w swoim przewodniku "/.../ skryto-myślistwo takie postępy uczyniło, że gdyby nie usilne starania Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, poczynione dla ochrony kozic, świstaków, do dziś nie byłoby już ani jednego z tych zwierząt w Tatrach".

Dzięki inicjatywie prof. Ludwika Zejsznera i staraniom ks. Janoty oraz prof. Nowickiego doszło do uchwalenia przez Sejm Krajowy we Lwowie, 15 października 1868 roku "Ustawy względem zakazu łapania, wytępiania i sprzedawania zwierząt alpejskich, właściwych Tatrom, świstaka i dzikich kóz". Ustawa ta jest pierwszym na świecie aktem prawnym dotyczącym ochrony gatunkowej dzikich zwierząt.

W roku 1873 powstało Towarzystwo Tatrzańskie, stowarzyszenie mające na celu udostępnienie Tatr dla turystów, ale organizujące jednocześnie badania naukowe i ochronę przyrody tatrzańskiej. Jednym z pierwszych posunięć Towarzystwa byto m. in. powołanie straży leśnej, mającej chronić dzikie zwierzęta, niezwykle sprawnej formacji, złożonej w większości z byłych kłusowników.

Myśl o zamianie całego obszaru Tatr w park narodowy podał jako jeden z pierwszych Jan Gwalbert Pawlikowski senior, literat, taternik, ekonomista i działacz społeczny. Pisał o tym wiele, a jedna z jego uwag, cytowana później często wydaje się aktualna aż do dziś: "jeśli w gruncie rzeczy urok Tatr jest podstawą ich wartości ekonomicznej, jako miejsca wędrówki "dulskich" przybyszów, to zniweczenie tego uroku musi w dalszej przyszłości zniweczyć ich wartość materialną".

W 1888 roku z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstało Towarzystwo Ochrony Tatr Polskich, powołane do zbierania funduszy na wykup lasów z rąk prywatnych. Akcja ta, na skutek trudności finansowych, nie przyniosła spodziewanych rezultatów. Rok później na publicznej licytacji dobra zakopiańskie wraz z lasami tatrzańskimi (około 8 tyś. ha) zakupił hr. Władysław Zamojski, który w testamencie ofiarował narodowi cały swój majątek, w tym również dobra zakopiańskie.

W 1923 roku Stanisław Sokolowski działacz Sekcji Ochrony Tatr Towarzystwa Tatrzańskiego, opublikował projekt utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Prace nad powołaniem Parku Narodowego prowadziła od 1936 roku Komisja organizacyjna Tatrzańskiego Parku Narodowego, W roku 1939, na krótko przed wybuchem II wojny światowej, na obszarze Tatr podlegającym administracji lasów państwowych (około 8 tyś. ha) byle dobra zakopiańskie oraz część ziem wykupionych przez państwo w latach 30 (na mocy zarządzenia Ministra Rolnictwa l Reform Rolnych) doszło do proklamacji Tatrzańskiego Parku Narodowego. Zarządzenie to nie zdążyło wejść w życie przed wybuchem wojny, choć na granicach lasów państwowych pojawiły się tablice z napisem "Tatrzański Park Narodowy".

Po drugiej wojnie światowej w Polsce, na mocy rozporządzenia Ministra Leśnictwa z lipca 1947 roku, na terenach Tatr Polskich stanowiących własność zarządu lasów państwowych utworzono szczególną jednostkę administracyjną zwana Tatrzańskim Parkiem. Uchwala ta była jednak tylko formalnością, nie pociągała za sobą żadnych skutków gospodarczych Dopiero w roku 1954, na mocy rozporządzenia Rady Ministrów, równocześnie z Parkiem Babiogórskim i Pienińskim, zo stal utworzony Tatrzański Park Narodowy.